VAC Newsletter: Thaùng 11-1999

Toång keát

Caùc hoaït ñoäng khaùc
Hoäi Vieät Myõ thöôøng xuyeân:
Lôùùp Ñieän Töû
(Electronic Assemblers I & II)
Chöông Trình Baûo Hieåm Söùc Khoeû Gia Ñình Laønh Maïnh (Healthy Families Program)

Hoäi coù chöông trình xin baûo hieåm söùc khoeû cuûa chính phuû cho treû em (töø 1 ñeán 18 tuoåi) giaù thaáp, goàm coù baûo hieåm veà söùc khoeû, raêng vaø maét. Haèng thaùng töø $4-$6 cho moãi em.

Giaûi Ñaùp Thaéc Maéc veà Virus Truyeàøn Dòch Vieâm Naõo ôû New York.
Sieâu khuaån laï loaïi West Nile (Taây Soâng Nile) lan truyeàn qua muoãi boäc phaùt ôû New York ñaõ laøm 4 ngöôøi cheát vaø 27 ngöôøi bò beänh naëng hoài thaùng Chín vöøa qua. Sau ñaây laø phaàn giaûi ñaùp thaéc maéc veà beänh dòch naøy qua hình thöùc caâu hoûi vaø traû lôøi.

H: Dòch vieâm naõo/vieâm maøng oùc West Nile laø gì?

Ñ: Dòch vieâm naõo gaây ra bôûi sieâu khuaån ñöôïc tìm thaáy ôû Chaâu Phi, Taây Chaâu AÙ vaø Trung Ñoâng lan truyeàn töø muoãi. Sieâu khuaån naøy coù lieân heä maät thieát vôùi sieâu khuaån vieâm naõo St. Louis tìm thaáy ôû Hoa Kyø.

H: Ngöôøi ta bò dòch vieâm naõo do sieâu khuaån West Nile nhö theá naøo?

Ñ: Do muoãi chích, laø muoãi ñaõ bò nhieãm sieâu khuaån West Nile.

H: Chu kyø truyeàn beänh caên baûn nhö theá naøo?

Ñ: Muoãi bò nhieãm baèng caùch huùt maùu ôû loaøi chim ñaõ bò nhieåm sieâu khuaån West Nile. Nhöõng con muoãi bò nhieãm sieâu khuaån naèy truyeàn sieâu khuaån West Nile qua ngöôøi vaø suùc vaät khi chuùng huùt maùu.

H: Baïn coù theå bò laây dòch vieâm naõo West Nile töø moät ngöôøi khaùc khoâng?

Ñ: Khoâng. Dòch vieâm naõo West Nile khoâng truyeàn töø ngöôøi naøy qua ngöôøi khaùc. Ví duï, baïn khoâng theå bò nhieãm sieâu khuaån gaây dòch vieâm naõo West Nile baèng caùch ñuïng vaøo ngöôøi hoaëc hoân moät ngöôøi bò beänh naøy, hoaëc töø moät nhaân vieân y teá ñieàu trò ngöôøi bò dòch vieâm naõo.

H: Baïn coù theå bò sieâu khuaån West Nile tröïc tieáp töø loaøi chim khoâng?

Ñ: Khoâng coù baèêng chöùng moät ngöôøi coù theå bò sieâu khuaån do bôûi vieäc caàm naém chim bò beänh. Tuy nhieân, neân traùnh ñung vaøo caùc thuù vaät cheát, keå caû chim cheát. Duøng gaêng tay hoaëc bao ni-loâng ñeå boû xaùc chim vaøo trong thuøng raùc.

H: Ngoaøi muoãi ra, baïn coù theå bò sieâu khuaån West Nile tröïc tieáp töø caùc coân truøng khaùc khoâng?

Ñ: Caùc muoãi bò beänh dòch laø nguyeân nhaân chính truyeàn sieâu khuaån West Nile. Boï cheùt cuõng ñöôïc tìm thaáy bò sieâu khuaån West Nile ôû Chaâu AÙ vaø Chaâu Phi. Vai troø cuûa chuùng trong vieäc truyeån beänh vaø duy trì sieâu khuaån thì khoâng chaéc chaén.

H: Nhöõng trieäu chöùng cuûa beänh vieâm naõo West Nile nhö theá naøo?

Ñ: Tröôøng hôïp beänh nheï thì coù trieäu chöùng soát, nhöùc ñaàu, vaø ñau mình maåy, da thöôøng bò noåi meà ñay vaø söng haïch. Beänh naëng hôn cuõng bò nhöùc ñaàu, soát cao, coå cöùng, baàn thaàn, hoân meâ, co giaät tay chaân, teâ lieät vaø hieám khi bò cheát.

H: Thôøi kyø uû beänh cuûa Vieâm Naõo West Nile nhö theá naøo?

Ñ: Thoâng thöôøng töø 5 ñeán 15 ngaøy.

H: Sieâu khuanå troâng gioáng nhö West Nile töø ñaâu tôùi?

Ñ: Sieâu khuaån West Nile thoâng thöôøng ñöoïc tìm thaáy nôi ngöôøi vaø chim vaø caùc ñoäng vaät coù xöông soáng khaùc ôû Chaâu Phi, Ñoâng AÂu Taây AÙ vaø Trung Ñoâng, nhöng truôùc ñaây khoâng ñöôïc ghi nhaän ôû Taây Baùn Caàu. Ngöôøi ta khoâng ñöôïc bieát sieâu khuaån Myõ töø ñaâu ñeán.

H: Sieâu khuaån gioáng nhö West Nile xuaát hieän ôû Hoa Kyø ñaõ ñöôïc bao laâu?

Ñ: Ngöôøi ta khoâng ñöôïc bieát sieâu khuaån gioáng nhö West Nile ôû Hoa Kyø ñaõ ñöôïc bao laâu, nhöng caùc khoa hoïc gia cuûa Trung Taâm Kieåm Soaùt Dòch Teã tin raèng sieâu khuaån ñaõ xuaát hieän ôû phía Ñoâng Hoa Kyø töø nhieàu thaùng hoaëc coù theå laâu hôn.

H: Ngöôøi ta coù baøn ñeán sieâu khuaån "gioáng nhö West Nile". Ñieàu naøy coù nghóa laø sieâu khuaån ñöôïc tìm thaáy ôû New York khoâng phaûi laø sieâu khuaån West Nile?

Ñ: Khoâng, ñieâuø ñoù coù nghóa laø sieâu khuaån tìm thaáy ôû New York coù lieân heä veà nguoàn goác (genetically related) vôùi sieâu khuaån West Nile, nhöng vì coù söï khaùc bieät veà nguoàn goác (genetic differences), noù coù theå laø moät loaïi sieâu khuaån phuï (subtype) môùi naûy sinh. Söï thöû nghieäm trong phoøng thí nghieäm ñeå xaùc nhaän söï kieän naøy coøn ñang tieáp tuïc.

H: Khi naøo thì nguy cô nhieãm beänh hieän nay chaám döùt?

Ñ: Nguy cô trong khu vöïc Thaønh phoá New York ñaõ giaûm nhieàu do söï phoøng ngöøa muoãi vaø caùc chöông trình giaùo duïc coâng coäng coù hieäu quaû. Tuy nhieân nguy cô nhieãm beänh seõ khoâng hoaøn toaøn heát cho ñeán khi naøo muoãi ngöng hoaït ñoäng trong muøa naøy, nghóa laø, khi nhieät ñoä baêng giaù baét ñaàu.

H: Möùc ñoä töû vong cuûa vieâm naõo West Nile nhö theá naøo?

Ñ: Möùc ñoä gaây töû vong töø 3% ñeán 15% (cao hôn ôû ngöoøi lôùn hôn laø caùc nhoùm treû tuoåi)

H: Coù bao nhieâu tröôøng hôïp vieâm naõo West Nile xaûy ra ôû Hoa Kyø?

Ñ: Tröoùc ñaây khoâng coù nhöõng tröôøng naøo naøo ñöôïc baùo caùo ôû Hoa Kyø tröôùc thaùng Chín 1999 (New York). Khoâng coù nhöõng öôùc tính ñaùng tin caäy veà soá tröôøng hôïp vieâm naõo West Nile xaûy ra treân theá giôùi.

H: Vieâm naõo Wets Nile ñöôïc ñieàu trò nhö theá naøo?

Ñ: Khoâng coù söï chaån trò naøo roõ raøng. Söï chaån trò caáp thôøi maïnh meõ ñöôïc chæ roõ trong nhöõng tröôøng hôïp nghieâm troïng hôn.

H: Coù phaûi beänh xaûy ra theo muøa khoâng?

Ñ: Trong nhöõng vuøng oân ñôùi cuûa theá giôùi, vieâm naõo West Nile xaûy ra chính laø vaøo cuoái muøa heø hoaëc ñaàu muøa thu.ÔÛ caùc vuøng khí haäu phía Nam nhieät ñoä dòu hôn, vieâm naõo West Nile coù theå xaûy ra quanh naêm.

H: Nhöõng ai coù nguy cô bò dòch vieâm naõo West Nile?

Ñ: Taát caû cö daân cuûa nhöõng vuøng ñang coù beänh dòch hoaønh haønh thì seõ coù nguy cô bò dòch vieâm naõo West Nile, nhöng nhöõng ngöôøi 50 tuoåi trôû leân coù nguy cô bò beänh cao nhaát.

H: Phuï nöõ trong thôøi kyø mang thai coù bò nguy cô bò dòch vieâm naõo khoâng?

Ñ: Khoâng coù baèng chöùng naøo ghi nhaän thôøi kyø mang thai laø luùc deã bò beänh dòch vieâm naõo West Nile.

H: Coù loaïi thuoác chuûng ngöøa naøo choáng laïi dòch vieâm naõo West Nile khoâng?

Ñ: Khoâng.

H: Toâi coù theå laøm gì ñeå giaûm nguy cô bò nhieãm sieâu khuaån West Nile?

Ñ:

Tin Töùc veà Chích Ngöøa Cuùm
Haõy phoøng ngöøa beänh cuùm baèng caùch chích ngöøa cuùm (flu shot). Thôøi gian toát nhaát ñeå chích ngöøa laø giöõa thaùng Chín vaø thaùng Möôøi Hai. Muøa cuùm ôû Hoa Kyø keùo daøi töø thaùng Möôøi Moät ñeán thaùng Tö moãi naêm.

Nhöõng ai bò caùc beänh sau ñaây ñöôïc khuyeán caùo laø neân chích ngöøa cuùm:

Thôøi gian naøy laø luùc thích hôïp ñeå goïi Baùc Só Chaêm Soùc Chính cuûa quyù vò, ñeå tìm hieåu xem moät muõi thuoác chích ngöøa cuùm coù thích hôïp vôùi quyù vò khoâng. Caùc muõi thuoác chích ngöøa cuùm ñöôïc baûo hieåm traû, caùc hoäi vieân thuoäc Chöông Trình Santa Clara Family Health Plan khoâng phaûi traû leä phí naøo heát.

Nhöõng ai neân chích ngöøa cuùm?

Nhöõng ngöôøi coù nguy cô bò cuùm naëng neân chích thuoác ngöøa cuùm. Moät vaøi ví duï:

Taïi sao chích ngöøa cuùm?

Beänh cuùm coù theå trôû neân moät beänh traàm troïng. Beänh cuùm gaây ra do bôûi moät vi khuaån laây lan truyeàn töø ngöôøi naøy qua ngöôøi khaùc. Baát kyø ôû tuoåi naøo, chuùng ta vaãn coù theå bò cuùm. Phaàn lôùn chuùng ta bò beänh chæ trong voøng vaøi ngaøy trong khi nhöõng ngöôøi khaùc bò beänh naëng hôn.

Khi naøo caàn chích ngöøa cuùm?

Thôøi gian toát nhaát ñeå chích ngöøa cuùm laø khoaûng giöõa thaùng Chín vaø thaùng Möôøi Hai. Duø cho quyù vò ñaõ chính ngöøa naêm ngoaùi, quyù vò vaãn caàn chích ngöøa moãi naêm moät laàn.

 Tr· v« trang Bän Tin